پول شویی

 مقدمه :

امروزه پول شویی به دلیل رشد چشمگیر جرایم و اعمال خلاف در سطح جهان رشد بسیاری یافته از جمله فعالیت های نا سالم اقتصادی است که خود زاییدۀ و در عین حال تکمیل کنندۀ فعالیت های مجرمانه دیگری به حساب می آید و به یکی از معضلات اقتصاد جهانی تبدیل شده است و رشد و توسعه اقتصادی جهان را مورد تهدید قرار داده است به گونه ی که نه تنها اقتصاد کشورها بلکه روابط اجتماعی و سیاسی آنها را نیز تحت تأثیر منفی و زیانبار خود قرار می دهد؛به همین علت، بررسی اثرات منفی و نحوۀ مبارزه با آن در دستورکار سیاست گذاران اقتصادی و دستگاه قضایی کشورها قرار گرفته است و تدابیر مختلفی را برای رسیدن به تین امر بکار برده اند.

اگرچه تلاش های زیادی در جهت مبارزه با این جرم مالی انجام گرفته است ولی به علت پیچیدگی عملیات پول شویی و گستردگی آثار و تبعات منفی اقتصادی و اجتماعی آن از یکسو ، و فقدان تحقیق و پژوهش های لازم برای شناسایی این پدیده به خصوص در کشورهای در حال توسعه از سوی دیگر ، توفیق چندانی به دست نیامده است.

اقتصاد ایران به علت قرار گرفتن در شاهراه فعالیت های قاچاق، فعال بودن بخش های زیرزمینی در اقتصاد، نبود قوانین و مقررات لازم ؛برای مبارزه با پول شویی باید توجه ویژه به آن نمود از این رو لازم است با تلاشی دو چندان ،ضمن برخورد با پدیده پول شویی ،به تدوین و اجرای سیاست هایی به منظور جلوگیری از پیدایش زمینه و شرایط تحقیق در باره آن صورت گیرد .

 

ضرورت توجه به پول شویی  :

بنا به گفته اقتصادان ها پول شویی ، فساد مالی ،اقتصادی ،خیانت و یک پدیدۀ اجتماعی می باشد که عمر آن به قدمت بشر می رسد ؛ در آثار بسیاری از مورخین می توان سابقه تطهیر پول را از گذشته های دور برداشت نمود ،مخفی کردن دارایی ها ،جابجایی ثروت از طرف بازرگانان و تجار در مقابل حکومت ،انتقال مالکیت یک قطعه زمین به عنوان هبه از طرف فروشنده ،پرداخت هدایا از طرف خریدار در مورد زمین هایی که حق فروش از انها سلب شده بود از جمله سوابقی است که در تاریخ ثبت شده است.

پول شویی یک پدیده جهانی است که از طریق جامعه مالی بین المللی صورت می گیرد یکی از اقتصاددان ها می گوید : پول شویی به عنوان یک جرم سازمان یافته و یک عمل مجرمانه نظر بسیاری از تحلیلگران اقتصادی و جامعه شناسان را به خود جلب کرده است و ان را از اعمال جنایتکارانه به حساب می اورند. هم اکنون تلاش های بین المللی تحت نظر سازمان ملل متحد در جریان است تا بکوشد از طریق تبادل تجربیات، مبارزه علیه پول شویی را در جهان نظم ببخشد. در گزارش سال 1933 سازمان ملل متحد آمده است : خصیصه اصلی تطهیر منابع حاصل از جنایت ،تا حدی زیادی نشان دهندۀ عملیات جنایتکارانه سازمان یافته و ماهیتی بین المللی و خاصیت انعطاف پذیری و سازگاری با شرایط مختلف و بکارگیری آخرین فناوری ها و تکنیک های تخصصی ،عملیات ابتکاری، منابع عظیمی که در اختیار آنهاست ، می باشد.

کلید موفقیت و گسترش جنایت جهانی، انعطاف پذیری و چندکاره سازی است؛ هم به لحاظ داخلی در هر یک از سازمان های جنایی وهم در ارتباط با دیگر سازمان های جنایی.

 

تعریف پول شویی (Money Laundry)

هر یک از ارگان ها تعریفی از پول شویی کرده اند که برخی از آنها را در اینجا آورده ایم :

- پول شویی فرایندی است که طی آن درآمدهای غیر قانونی را قانونی جلوه می دهد  یا همان قانونی کردن درآمدهای غیر قانونی، مشروع کردن پول های نامشروع یا تطهیر پول های حرام یا پول های کثیف را تطهیر می کند

-هر عمل یا اقدام به عمل برای مخفی کردن یا تغییر ظاهر و هویت ،عواید نامشروع به طوری که وانمود شود از منابع قانونی سرچشمه گرفته است

- پول شویی موقعی اتفاق می افتد که درآمدهای کسب شده توجیه قانونی نداشته باشندو برای اینکه از حالت غیرقانونی خارج شوند و شکل پول های معمولی را به خود بگیرند بوسیلۀ پول شویی تطهیر و پاک می شوند ودر بدنۀ اقتصاد وارد می شوند

- از نگاه بانک مرکزی :

1- تحصیل و نگهداری یا استفاده از مالی که به طور مستقیم یا غیرمستقیم در نتیجه ارتکاب جرم حاصل شده باشد

2- معاونت با شخص یا اشخاص دیگر به منظور تبدیل و یا انتقال مالی که به طور مستقیم یا غیرمستقیم در نتیجه ارتکاب جرم حاصل شده باشد

از روند جریان انداختن درآمدهایی که فشار غیرقانونی دارند در اقتصاد کشورها به عنوان پول شویی یاد می شود

در حالت کلی می توان گفت پول شویی :

به معنای قانونی کردن درآمدهای غیر قانونی، مشروع کردن پول های نامشروع یا تطهیر پول های حرام تعریف کرد اما واقعیت این است که در عملیات پول شویی نه درآمد غیرقانونی ،قانونی می شود؛ نه پول حرامی، تطهیر می شود ونه پول نامشروعیبه پول مشروع تبدیل می شود.

قانونی شدن یا مشروع شدن هر درآمدی از نظر اقتصادی نه تنها باید ضرری برای اقتصاد یک کشور نداشته باشد بلکه به عنوان یک عضو مؤثر در رشد و توسعه اقتصادی ایفای نقش کند ؛یا اینکه درآمدهایی که زاییدۀ فعالیت های غیرقانونی است به گونه ای با درآمدهای حاصل از فعالیت های قانونی درآمیزد که امکان شناسایی و تفکیک آنها از یکدیگر ممکن نیست و می توان از این درآمدهای غیرقانونی با حداقل ریسک برای فعالیت های دیگری در آینده استفاده کرد

در تعریف ها از واژگانی مثل درآمدهای نامشروع و پول کثیف استفاده کردیم که منظور از درآمدهای نامشروع ،درآمدهایی است که از معاملات اسلحه ،جعل اسکناس ،اسناد مالی ، فحشا ،قمار ،آدم ربایی ،باجگیری و... حاصل می شود.

پول کثیف که خود به سه دسته تقسیم می شود عبارت اند از :

- پول سیاه         : درآمدهایی که از راه قاچاق کالا و مواد مخدر و ثروت های نامشروع دیگر به دست می آید

- پول خونین      : درآمدهایی که از راه اقدامات ضد بشری وخیانت کارانه حاصل می شود

- پول خاکستری  : درآمدهایی که از راه کانال های زیرزمینی و پنهانی و به دور از چشم ماموران حکومتی به دست می آید برای فرار از مالیات .

 

چرا افراد اقدام به پول شویی می کنند ؟

خلافکاران از طیف وسیع اعمال غیراخلاقی و غیرقانونی مانند قاچاق مواد مخدر ،تقلبات ،ثروت های قابل مصادره ،گروگان گیری ،قمار و همچین اهدای پول به سازمان های ترورستی و حتی تقلبات مالی در اینترنت ویا دیگر ابزار اطلاع رسانی ،سودهای کلانی را به دست می آورند و چون درپای این افراد در معاملات مالی و بانکی به صورت زنجیره وار در وجوه پس انداز شدۀ آنها آشکار می گردد بنابراین مجریان از ابزارهای مالی مانند چکها ،کارت های اعتباری و کارت های هوشمند اجتناب کرده و به استفاده از پول نقد روی می آورند ؛ پول نقد به علت عدم مزیت نسبی به سایر ابزارهای مالی مانند حجم بالا ، مشکلات در حمل و نقل و کاهش قدرت خرید در طول زمان به نا چار به پول شویان داده می شود تا در طی مراحلی به شبکۀ اقتصادی کشور وارد گردد

پول شویی در کجا انجام می شود ؟

انجام هر نوع فعالیت مجرمانه نیازمند شرایط و محیط مناسب برای تحقق آن جرم است ؛شناسایی این شرایط برای جلوگیری از وقوع جرم اهمیت زیادی دارد ؛بررسی ماهیت جرم پول شویی و شواهد موجود نشان می دهد که پول شویی در محیطی که شرایط زیر را داشته باشد قابل انجام است :

دهلیز( شاهراه ) فعالیت های مجرمانه و غیر قانونی باشد

بخش های غیر رسمی اقتصاد فعال باشد

بخش های رسمی ،بخصوص بازارهای مالی از کارایی لازم برخوردار نباشد

قوانین ضد پول شویی چندان فعال نباشد

ریسک عملیات پول شویی آنقدر قابل توجه نباشد

بازارهای مالی بصورت حاشیه ای و توسعه نیافته ، اما مرتبط با بازارهای مالی پیشرفته وجود داشته باشد

روش های پول شویی برای دست اندرکاران بازارهای مالی، قانونی ، بانک ها و دیگر عوامل اجرایی شناخته شده نباشد

امکان و سهولت انتقال درآمدهای بدست آمده برای فعالیت های مجرمانه به مکان دیگر

در کشورهایی که دارای سیستم بانکی نسبتاً آزادی هستند ( مثل کشور سویيس )

 

پول شویی چگونه انجام می شود ؟

پول شویی عملیات است است که طی آن درآمدهای نامشروع باید با درآمدها و پول های مشروع مخلوط شود به طوری که تفکیک ایندو از هم غیر قابل ممکن است.

البته مواردی هستند که در طی این فرایند باید مورد توجه قرار گیرد   ؛عبارتنداز  :

منشا پول پنهان بماند

شکل پول تغییر کند یا به متاع با ارزش دیگری تبدیل گردد

فرایند پول شویی مخفیانه طی شود

از پول کثیف حفاظت مستمر بعمل آید زیرا افرادی که در جریان پول شویی بوده اند می دانند که اگر آنرا بدست آورند ، تصاحب کنندۀ اولی  نمی تواند از آنها شکایت کند

با توجه به متنوع بودن روش های کسب سود از اعمال خلاف ،بالطبع شیوه های تطهیر پول نیز پیچیده و متنوع خواهد بود به عبارت دیگر شیوه های پول شویی ، به عواملی چون نوع خلاف انجام شده ،نوع سیستم اقتصادی و قوانین ومقررات کشوری کهدر آنجا خلاف صورت گرفته و نوع مقررات کشوری که درآنجا پول تطهیر می شود ،بستگی دارد

از معمولیترین و مهمترین روشهای پول شویی این است که پول شویان برای کاهش توجه مجریان قانون، مقادیر زیادی پول نقد را به مقادیر کوچک تبدیل نموده و یا بطور مستقیم در بانک سرمایه گذاری کرده و یا با ان ابزارهای مالی چون چک ،سفته و غیره خریده ودر مکان های دیگر سپرده گذاری می کنند

از شیوه های دیگر تطهیر پول می توان به سرمایه گذاری موقت در بنگاه های تولیدی-تجاری قانونی ،سرمایه گذاری در بازارهای سهام واوراق قرضه ،ایجاد سازمان های خیریه قلابی ،سرمایه گذاری در بازار طلا و الماس ،شرکت در مزایده های اجناس هنری و کالاهای قدیمی و انتقال پول به کشورهایی که دارای مقررات آزاد مثل کشور سوئیس اشاره نمود

به صورتی که پول کثیف زمانی که در فعالیت های قانونی وارد شده و سرمایه گذاری شود، در طول گردش و دست به دست شدن با پول های تمیز مخلوط می شود ، بطوری که دیگر شناسایی آن ناممکن می گردد

مراحل عملیات پول شویی به طور معمول در سه مکان یابی ( Placement) ، طبقه بندی یا لایه لایه کردن (Layering) و ادغام (Integration) انجام می شود

·